Programma van Atlas voor Morgen: Europa

Peter De Wilde is sinds september 2022 administrateur-generaal van het Vlaams agentschap Onroerend Erfgoed, dat bevoegd is voor bouwkundig, archeologisch, landschappelijk en varend erfgoed. Het team van dit agentschap, zo'n 240 mensen sterk, bereidt het onroerenderfgoedbeleid in Vlaanderen voor en voert het, samen met heel wat partners, uit. Ze inventariseren en beschermen onroerend erfgoed, ondersteunen de instandhouding ervan en voeren beleidsgericht onderzoek uit. Peter pleit voor een waardegedreven erfgoedzorg & -beleving in Vlaanderen waarbij het verbinden van plekken, bewoners, ondernemers en bezoekers centraal staat. Het is zijn missie om met het agentschap Onroerend erfgoed te zorgen voor een florerende gemeenschap, begeesterd door erfgoed. Vlaanderen is geen eiland in Europa, en volgt sinds vele jaren nogal wat internationale conventies, onder meer van de Raad van Europa. Deze conventies zijn echter al enkele decennia oud; ondertussen ziet onze wereld er anders uit, met heel wat onzekerheden en evoluties die het erfgoed niet noodzakelijk ten goede komen. Denken we alleen al aan de klimaatverandering, de veiligheid in en van Europa, de vergrijzing of de kwetsbare economische context: in alle omstandigheden heeft dit impact op wat voorgaande generaties ons hebben nagelaten. Hoe kijken we vanuit Vlaanderen naar deze evoluties? De spreker gaat tijdens zijn presentatie graag in dialoog met de aanwezigen.

Het is van cruciaal belang voor onze samenleving om economische groei, vooruit gestuwd door de dubbele transities van digitalisering en vergroening, verder te zetten. Die dubbele transitie creëert tegelijk ook een sterk stijgende, extra vraag naar kritieke grondstoffen. De afhankelijkheid van de EU is nog aanzienlijk ten opzichte van een klein aantal ontginnende en verwerkende landen. Dat brengt daaraan verbonden risico’s, maar tegelijk ook kansen voor de Europese en Vlaamse industrie.

Wanneer we aan ‘islam in Europa’ denken, hebben we vaak bepaalde beelden in ons hoofd. Waar komen die vandaan? Hoe stroken ze wel of niet met de geografische, historische en sociologische realiteit van Europa? Ontdek hoe de islam al meer dan dertien eeuwen deel uitmaakt van Europa, van Al-Andalus tot de diverse moslimgemeenschappen van vandaag.

Deze lezing biedt een verhelderende blik op geschiedenis, actualiteit, het institutionele kader in België en verkent of er vandaag sprake kan zijn van een Europese islam.

De VS en Europa zullen altijd bondgenoten zijn en nooit rivalen – aan die illusie heeft Trump een einde gemaakt. Net zoals Rusland en China een hybride bedreiging vormen, krijgen we te maken met ongeoorloofde Amerikaanse inmenging in Europa. En zelfs met claims op Europees grondgebied, in Groenland. Kan Europa zich staande houden tussen de (andere) grootmachten?

Broodjeslunch is inbegrepen

Recente geopolitieke spanningen dwingen de Europese Unie om na te denken over haar eigen economische toekomst. De internationale context beïnvloedt niet enkel de positie van de Europese Unie in de wereldeconomie, maar roept ook vragen op over de interne werking van de Europese Unie. In deze lezing staan we stil bij de diverse aspecten binnen de Europese economische samenwerking die aan herziening toe zijn, gaande van de werking van de Europese interne markt en de Europese Monetaire Unie tot een hertekening van de externe handelsbeleid en het industriële beleid. Of hoe de Europese Unie zichzelf opnieuw kan en moet uitvinden in de turbulente wereld van vandaag en morgen.

Geïnspireerd door Franciscus van Assisi gaf paus Franciscus met zijn oproep tot integrale ecologie een nieuwe impuls aan het christelijke denken over de relatie tussen mens, aarde en God. In Laudato Si’ (2015) en Laudate Deum (2023) klinkt een uitnodiging tot ecologische bekering: een transformatie van hart, denken en gemeenschap. Maar wat betekent die bekering concreet voor Europa vandaag? Voor de Kerk? En voor mensen die zoeken naar verbondenheid en betekenis in tijden van meervoudige ecologische crisis? Vanuit haar onderzoek naar de existentiële dimensies van planetaire gezondheid verkent Kelly Keasberry hoe integrale ecologie ruimte kan openen voor nieuwe vormen van kerk-zijn, van een dialoog en een synodaal proces van gezamenlijk luisteren, bidden, reflecteren en handelen. 

Tom van Ierland geeft een overzicht van de beleidsinitiatieven van de Europese Commissie omtrent de transitie naar een klimaat neutrale economie. Hierbij licht hij zowel de beleidsinstrumenten toe die betrekking hebben op het klimaat- en energiebeleid, alsook de initiatieven om onze industrie meer competitief te maken.

De Europese Unie is belangrijk. Het is een markt zonder slagbomen maar met vele regels. Voor alle grote uitdagingen van vandaag verwachten we antwoorden van Europa. Maar waar komt die Europese Unie vandaan? Was er ooit een groot plan? Of is ze haast ‘al stoemelings’ gegroeid?

In deze lezing vertelt Hendrik Vos op basis van anekdotes en petite histoire hoe de Europese Unie ontstaan is, na de Tweede Wereldoorlog, en hoe ze uitgroeide tot de politieke machine die ze vandaag is. Het verloop stond nooit met zekerheid vast en had dikwijls te maken met toevalligheden, onverwachte gebeurtenissen, vriendschappen of botsende karakters. Het is een geschiedenis die soms pakkend is, soms grappig, nu eens serieus, en dan weer vol misverstanden.

Het is ook een verhaal dat vandaag, nu de Unie met talrijke uitdagingen en crisissen wordt geconfronteerd, buitengewoon relevant is. Een kijk op het verleden doet snappen wat er momenteel in en rond Europa aan de hand is en helpt ook voorspellen hoe in de komende periode de zaken zullen evolueren.